Waarom Christchurch vooral in Turkije resoneert

0
22

Waarom Christchurch vooral in Turkije resoneert

Een jongen zit bij de bloemen en kaarsen die achtergelaten werden na een wake voor de slachtoffers van de schietpartij in Christchurch.

De terrorist Brenton Tarrant viseerde Turkije in zijn manifest. Nu gebruikt president Erdogan de beelden van de slachtpartij in zijn campagne. Of hoe een haatzaaier die vastzit in 1453 nu al het klimaat van 2019 bepaalt.

‘We komen voor Constantinopel (oude naam voor Istanbul, red.) en we zullen elke moskee en elke minaret in de stad vernietigen. Turken: jullie kunnen ten oosten van de Bosporus leven. Kom je verder …

‘We komen voor Constantinopel (oude naam voor Istanbul, red.) en we zullen elke moskee en elke minaret in de stad vernietigen. Turken: jullie kunnen ten oosten van de Bosporus leven. Kom je verder naar onze landen ten westen van de Bosporus, dan zullen we jullie als kakkerlakken verdrijven.’

In de 78 pagina’s moslimhaat die massamoordenaar Brenton Tarrant neerpende voor hij zijn aanslag pleegde, is Turkije kop van Jut. Tarrant viseert weliswaar ook de Londense burgemeester Sadiq Khan en de Duitse kanselier Angela Merkel. Maar president Recep Tayyip Erdogan en de Europese Turken zijn in ed tekst een terugkerend doelwit.

Erdogan moet volgens Tarrant vermoord worden bij een bezoek in Europa. De Australische terrorist riep ook op om de kinderen van Europese moslims (waaronder ongeveer 5 miljoen mensen met Turkse achtergrond) te vermoorden. Op zijn geweer stonden de woorden ‘Turk-eter’ en Lepanto 1571, een verwijzing naar een veldslag waarin Ottomaanse Turken veel van hun invloed over de Middellandse Zee verloren. Tenslotte moet ook de Hagia Sophia, een Byzantijnse kerk uit 537 die na 1453 een moskee werd, volgens het manifest weer christelijk worden.

‘Compleet veranderd na zijn reizen’

Intrigerend is dat Tarrant zelf uitgebreid rondreisde in Kroatië, Bosnië, Hongarije en Turkije. In die regio groeide het toenmalige Ottomaanse Rijk (1299-1923) uit van een kleine Turkse dynastie tot een wereldrijk op drie continenten. In 1453 viel Constantinopel in Ottomaanse handen. In 1529 en 1683 belegerden de Ottomanen tevergeefs Wenen.

Blanke cultuurkrijgers als Trenton zien er vooral munitie in voor het wij-zij-denken. Volgens de Bulgaarse autoriteiten toerde Tarrant in 2017 rond bij historische slagvelden waar de strijd tussen christelijke en Ottomaanse legers zich afspeelde. Turkije wil onderzoeken wat Tarrant in maart en oktober 2016 deed tijdens zijn 43 dagen durende bezoeken aan Turkije.

‘Hij was compleet veranderd na zijn reizen’, liet zijn grootmoeder Marie Fitzgerald zondagavond weten aan het Australische Channel Nine. In het vastgeroeste wereldbeeld van Tarrant leek die lang vergeten confrontatie tussen moslims en christenen nog steeds bezig. Terwijl veel van die landen ondertussen druk met elkaar handelen en concurreren om investeringen, heeft Tarrant het over ‘bezetting’ van bodems en bloedlijnen.

‘Zullen we hen op 31 maart eens iets tonen?’

Het potentieel van zoveel dreiging lijkt Erdogan niet ontgaan. De Turkse president en zijn islamistische AKP steunen op een grote achterban van vrome moslims. Eind maart trekken 82 miljoen Turken naar de stembus voor lokale verkiezingen. De cultuurclash is een verkiezingsthema dat in het voordeel van de AKP kan spelen.

Volgens het persagentschap Bloomberg gebruikte Erdogan zowel in Istanbul als Tekirdag livebeelden van de slachtpartij in zijn verkiezingscampagne. Die beelden werden eerder van sociale media geweerd. ‘Zijn die paar extra stemmen het tonen van dit bloedvergieten wel waard?’, vroeg oppositiewoordvoerder Faik Oztrak zich af. Maar gezien de extreme fixatie van Tarrant op de Ottomanen lijkt Christchurch een vast thema in de verkiezingen te worden.

Erdogan haalde de aanslag ook aan om de seculiere oppositieleider Kemal Kilicdaroglu te bekritiseren. ‘De terrorist viel mij, Turkije en de moslims aan’, zou Erdogan tegen een menigte gezegd hebben. ‘Zullen we hen eens iets tonen op 31 maart?’

Al bij al is er in grote moslimlanden als Pakistan, Indonesië en Egypte een redelijk serene reactie op de aanslag. De respectvolle aanpak van de Nieuw-Zeelandse premier Jacinda Ardern en de waken bij moskeeën wereldwijd vielen bij velen in de smaak. Maar Turkije lijkt de uitzondering te worden.

De framing van Christchurch is er extra polariserend en antiwesters. Overheidskrant The Daily Sabah blokletterde vandaag op zijn voorpagina dat ‘Het Westen stil blijft’ over de aanslag. ‘We hebben Europese politici al vroeger gewaarschuwd om hun politiek niet te baseren op de islam en op racisme’, zei AKP-woordvoerder Ömer Celik.

Turkije stuurde nu zondag ook een prominente delegatie met minister van Buitenlandse Zaken Mevlut Cavusoglu naar Nieuw-Zeeland. ‘De wereld kijkt lijdzaam toe naar de stijgende islamofobie’, klonk het ook daar.

Waarom Christchurch vooral in Turkije resoneert